Kościół w Żyrowej

Świątynia w Żyrowej, dedykowana św. Mikołajowi, powstała około 1300 r. z fundacji cystersów z Jemielnicy. Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w bulli papieża Bonifacego VIII z 1302 r. jako kościół „we wsi Cirova”. W 1311 r., z polecenia biskupa wrocławskiego, przeprowadzono pierwszą wizytację, a siedem lat później wieś znów odnotowano w aktach powizytacyjnych. Z tego samego czasu pochodzą wzmianki o miejscowej rodzinie – dokument księcia Bolesława opolskiego (1311) wymienia Clemensa de Zyrowa, którego syn Świętopełek został w 1330 r. kanonikiem opolskim, a następnie – z nominacji papieża Benedykta XII – kanonikiem katedry we Wrocławiu (1345–1352).

W połowie XIV stulecia kościół w Żyrowej należał do niewielkiej grupy zaledwie 68 murowanych świątyń na Śląsku; większość była jeszcze drewniana. Parafia wchodziła w skład archiprezbiteratu strzeleckiego archidiakonatu opolskiego. Najstarsza znana wzmianka o żyrowskim duchownym pochodzi z 1466 r. i dotyczy księdza Martina de Zyrowa.

Reformacja przyniosła zasadniczy zwrot. Około 1526 r. właściciele dóbr żyrowskich, ród Żyrowskich, przeszli na luteranizm i usunęli katolickiego proboszcza, podporządkowując świątynię nowemu wyznaniu zgodnie z zasadą cuius regio, eius religio. W 1631 r. hrabia Melchior Ferdynand von Gaschin przywrócił w kościele kult katolicki. Z uwagi na ówczesne przepisy kościelne miejscowa parafia nie odzyskała jednak dawnego statusu i odtąd świątynia funkcjonowała jako kościół filialny podporządkowany parafii w sąsiedztwie.

Tak zarysowana historia kościoła św. Mikołaja ukazuje ciągłość średniowiecznej fundacji cysterskiej, rangę miejsca w strukturach diecezjalnych oraz dramatyczne przejścia epoki reformacji i rekatolizacji, po których świątynia zachowała funkcję sakralną, pozostając ważnym punktem tożsamości Żyrowej.